بخش قابل توجهی از نا امنی غذایی و هدررفت منابع، ناشی از ضایعات در مراحل مختلف زنجیره تأمین است. به همین منظور سازمان ملل متحد (UNEP)، ۲۹ سپتامبر مصادف با ۷ مهر را روز جهانی کاهش اتلاف و ضایعات غذایی با شعار «برای مردم، برای محیط زیست» نامگذاری کرده است تا توجه جهانیان را به این واقعیت جلب کند که بخش قابل توجهی از ناامنی غذایی و هدررفت منابع، ناشی از ضایعات در مراحل مختلف زنجیره تأمین است.

 برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) تخمین زده است که از کل مواد غذایی هدر رفته در سال ۲۰۲۲، خانوارها مسوول ۶۳۱ میلیون تن معادل ۶۰ درصد بوده‌اند. ضایعات مواد غذایی مصرفی یک چالش جهانی است که محدود به کشورهای توسعه‌یافته نیست و تقریباً در هر جایی که اندازه‌گیری شده، قابل توجه است. آگاهی از مشکل ضایعات مواد غذایی و تأثیرات آن بر تغییرات اقلیمی در حال افزایش است.

 بر اساس جدیدترین گزارش سال ۲۰۲۶، جهان با روندی نابرابر در مسیر بهبود پس از شوک‌های جهانی اخیر مواجه است.برآورد می‌شود که در سال ۲۰۲۵، حدود ۶۴۵ میلیون نفر (تقریباً ۷.۸ درصد از جمعیت جهان) با گرسنگی روبرو بوده‌اند.

دورریز مواد غذایی فقط به معنی از دست رفتن غذا نیست؛ منابعی مانند آب، انرژی، زمین و نیروی انسانی نیز برای تولید، نگهداری و جابه‌جایی آن صرف شده‌اند. وقتی غذا بدون استفاده دور ریخته می‌شود، هزینه خانوار افزایش می‌یابد و فشار بیشتری بر محیط‌زیست وارد می‌شود.درهمین راستا با ارایه راهکارهای موثر در کاهش اتلاف غذایی در خانه در تلاشیم تا هدر رفتن مواد غذایی از نظر اجتماعی غیرقابل قبول شود.

بخش مهمی از دورریز در خانه و در نتیجه مجموعه‌ای از عادت‌های روزمره رخ می‌دهد:  برنامه‌ریزی نکردن، خرید بیش از نیاز، نگهداری نامناسب، پخت غذای زیاد و فراموش کردن باقی‌مانده‌ها. با چند تغییر ساده می‌توان این روند را کاهش داد:

• پیش از خرید برنامه‌ریزی کنید :  فهرست خرید بنویسید و تا حد امکان مطابق آن خرید کنید؛ این کار خریدهای ناگهانی و تکراری را کمتر می‌کند. فقط به دلیل تخفیف یا پیشنهادهایی مانند «یکی بخر، یکی رایگان ببر» بیشتر از نیاز خرید نکنید.
• هوشمندانه خرید کنید : مقدار خرید را بر اساس مصرف واقعی خانواده تعیین کنید، نه بر اساس تصورِ نیاز احتمالی.

• مواد غذایی را درست نگهداری کنید: یخچال و کابینت‌ها را مرتب نگه دارید تا مواد غذایی دیده شوند و در گوشه‌ها فراموش نشوند. مواد قدیمی‌تر و نزدیک‌تر به پایان ماندگاری را در جای قابل‌دید قرار دهید و برای مصرف آن‌ها اولویت بگذارید . مواد غذایی و باقی‌مانده‌ها را در ظرف‌های مناسب و در صورت امکان شفاف نگهداری کنید. روی ظرف باقی‌مانده غذا، نام محتوا و تاریخ قرار دادن آن را بنویسید. مواد غذایی فسادپذیر را در مسیر خرید تا خانه، به‌ویژه در هوای گرم، بی‌جهت بیرون از شرایط مناسب نگه ندارید.
• به اندازه نیاز غذا آماده کنید : مقدار برنج، نان، مواد اولیه و سایر اجزا را با توجه به تعداد افراد و عادت غذایی آن‌ها تخمین بزنید. اگر اشتهای افراد یا برنامه روزانه متغیر است، مقدار اولیه کمتری سرو کنید و در صورت نیاز دوباره غذا بکشید.
• از باقیمانده ها استفاده کنید: باقی‌مانده‌های مناسب را می‌توان با برنامه‌ریزی در ترکیب غذاهای دیگر به کار برد؛ برای مثال، سبزیجات پخته یا مواد غذایی قابل‌استفاده را در غذای متناسب دیگری به کار ببرید. برای پذیرایی، استفاده از غذای باقی‌مانده‌ای که به‌درستی نگهداری شده و ایمن است، رفتاری مسئولانه است و نباید مایه خجالت تلقی شود.
• بسیار مهم: هر غذایی برای نگهداری یا مصرف دوباره مناسب نیست. در مورد زمان نگهداری، سرد کردن، گرم کردن مجدد و انجماد، دستورالعملهای معتبر ایمنی غذا را رعایت کنید. اگر ایمنی غذا نامشخص است، آن را برای مصرف دوباره نگه ندارید.
• تقسیم غذا: اگر غذای اضافه‌ای دارید که برای مصرف مناسب و از نظر ایمنی قابل اطمینان است، می‌توانید با رعایت اصول بهداشتی آن را به افراد یا نهادهای قابل اعتماد اهدا کنید.در اهدای غذا، سلامت، شرایط نگهداری و امکان انتقال ایمن آن را در اولویت قرار دهید؛ غذای مشکوک یا نگهداری‌شده در شرایط نامناسب را اهدا نکنید.
• یادآوری های ساده: یک بار در هفته یخچال و کابینت‌ها را مرور کنید و غذاهایی را که باید زودتر مصرف شوند، برای وعده‌های آینده در نظر بگیرید

و در پایان کاهش دورریز مواد غذایی با کارهای روزمره و قابل اجرا آغاز می‌شود: برنامه‌ریزی پیش از خرید، انتخاب مقدار مناسب، نگهداری منظم، پخت به اندازه نیاز و استفاده به‌موقع از باقی‌مانده‌ها. این عادت‌ها می‌توانند هزینه‌های خانوار را کاهش دهند و به استفاده مسئولانه‌تر از منابع طبیعی کمک کنند. لازم نیست همه تغییرها یک‌باره انجام شوند؛ انتخاب چند اقدام ساده و تداوم آن‌ها می‌تواند شروع خوبی باشد.

سیده "سعیده شاه امیریان"

کارشناس مسوول واحد بهبود تغذیه شبکه بهداشت و درمان شهرستان کازرون